اتریوم و انقلاب قراردادهای هوشمند
اگر بیتکوین پول دیجیتال غیرمتمرکز است، اتریوم را میتوان «رایانه جهانی» نامید. اتریوم در سال ۲۰۱۵ توسط ویتالیک بوترین و تیمی از توسعهدهندگان راهاندازی شد. هدف آن فراتر از انتقال ارزش بود: ایجاد بستری برای اجرای برنامههای غیرمتمرکز (dApps) و قراردادهای هوشمند. قرارداد هوشمند کد برنامهنویسیشدهای است که روی بلاکچین اجرا میشود و به محض برآورده شدن شرایط از پیش تعریفشده، به طور خودکار اجرا میگردد. این قراردادها بدون نیاز به واسطه یا دادگاه، قابل اعتماد و شفاف هستند. برای مثال، میتوان قراردادهایی برای وامدهی خودکار، بیمه، رأیگیری یا حتی بازیها نوشت. اتریوم از یک ماشین مجازی به نام EVM (Ethereum Virtual Machine) استفاده میکند که امکان اجرای کدهای تورینگ-کامل را فراهم میسازد. توکن بومی آن اتر (ETH) است که هم برای پرداخت کارمزد تراکنشها (گس) و هم به عنوان ذخیره ارزش استفاده میشود. برخلاف بیتکوین، عرضه اتر نامحدود است، اما نرخ تورم آن کنترلشده و معمولاً پایین نگه داشته میشود. یکی از نقاط عطف مهم اتریوم، انتقال از اثبات کار به اثبات سهام (The Merge) در سپتامبر ۲۰۲۲ بود. این تغییر مصرف انرژی شبکه را بیش از ۹۹ درصد کاهش داد و آن را بسیار سازگارتر با محیط زیست کرد. در حال حاضر اعتبارسنجها با قفل کردن اتر (Staking) در امنیت شبکه مشارکت میکنند و پاداش دریافت میکنند. اتریوم اکوسیستم عظیمی دارد: دیفای (مالی غیرمتمرکز) با پروتکلهایی مانند Uniswap و Aave، NFTها، سازمانهای خودمختار غیرمتمرکز (DAO) و پروژههای وب۳. لایههای دوم (Layer 2) مانند Arbitrum و Optimism نیز برای افزایش مقیاسپذیری و کاهش کارمزدها توسعه یافتهاند. تفاوتهای اصلی با بیتکوین: بیتکوین تمرکز بر امنیت و ذخیره ارزش دارد؛ اتریوم بر برنامهپذیری و کاربردهای متنوع. سرعت تراکنش اتریوم بالاتر است (۱۵–۳۰ تراکنش در ثانیه در لایه اول و هزاران تراکنش در لایههای دوم). بیتکوین مدل حسابداری UTXO دارد؛ اتریوم مدل حسابمحور. اتریوم با وجود رقابت از سوی بلاکچینهای سریعتری مانند سولانا، همچنان بزرگترین پلتفرم قراردادهای هوشمند از نظر ارزش قفلشده و توسعهدهندگان فعال است. نقشه راه آینده آن شامل بهبودهای مقیاسپذیری بیشتر، کاهش هزینهها و افزایش امنیت است.